Jak ustawić sag - czyli tajemnica rider sag i free sag - 10 porad
Jak ustawić SAG w crossie i enduro? Rider sag, static sag i preload krok po kroku
SAG określa, jak wysoko motocykl stoi w skoku tylnego zawieszenia pod własnym ciężarem i z riderem. Kilka milimetrów różnicy zmienia wysokość tyłu, geometrię całego motocykla i sposób, w jaki przód oraz tył współpracują podczas jazdy.
W tym poradniku pokażemy Ci dokładnie, co zmierzyć, jak ustawić preload i jak wykorzystać rider sag oraz static sag do oceny, czy tylna sprężyna jest dobrze dobrana.
SAG ustawiaj według instrukcji konkretnego motocykla
Nie istnieje jedna wartość SAG dobra dla wszystkich motocykli cross i enduro. Konstrukcja zawieszenia, geometria i przeznaczenie motocykla powodują, że wartości różnią się pomiędzy modelami.
Najważniejsze jest wykonanie trzech powtarzalnych pomiarów, porównanie wyniku ze specyfikacją motocykla i sprawdzenie, czy właściwe wartości można uzyskać przy prawidłowym spring rate i rozsądnym preloadzie.
Rider sag, race sag, static sag i free sag – czym się różnią?
W off-roadzie spotkasz kilka nazw opisujących dwa podstawowe pomiary.
Rider sag / race sag
Ugięcie tylnego zawieszenia od pełnego wyprostu do pozycji, w której na motocyklu znajduje się rider w wyposażeniu.
Static sag / free sag
Ugięcie od pełnego wyprostu do pozycji, w której motocykl stoi na kołach tylko pod własnym ciężarem.
Określenia static sag i free sag są w materiałach off-roadowych często używane dla tego samego pomiaru. W instrukcji konkretnego motocykla warto jednak stosować dokładnie taką terminologię, jakiej używa producent.
Do zmierzenia SAG potrzebujesz L0, L1 i L2
Jak prawidłowo zmierzyć SAG?
Dolnym punktem może być oś tylnego koła albo wyraźny punkt na końcu wahacza. Górny punkt powinien znajdować się nad nim w obrębie łuku ruchu wahacza. Najlepiej korzystać z fabrycznego oznaczenia SAG, jeśli motocykl je posiada.
Błotnik i boczne plastiki mogą się uginać. Punkt odniesienia musi być sztywny i dokładnie ten sam podczas wszystkich trzech pomiarów.
Unieś motocykl na stojaku tak, aby tylne koło nie dotykało ziemi. Zmierz odległość pomiędzy wybranymi punktami.
Postaw motocykl na równej nawierzchni i trzymaj go pionowo bez ridera. Nie podpieraj go boczną stopką. Ponownie wykonaj pomiar.
Załóż wyposażenie, w którym rzeczywiście jeździsz. Buty, kask, ochraniacze oraz – jeżeli zawsze masz je przy sobie – plecak hydration, narzędzia lub waist pack wpływają na obciążenie motocykla.
Poproś drugą osobę o utrzymanie motocykla. Usiądź w normalnej pozycji, stopy połóż na podnóżkach, nie trzymaj hamulców i kilka razy ugnij zawieszenie, aby mogło ustawić się w naturalnym położeniu. Dopiero wtedy wykonaj pomiar.
Miarka wystarczy. Przyrząd do SAG po prostu ułatwia powtarzalność.
Możesz wykonać pomiar zwykłą miarką. Przy regularnym ustawianiu kilku motocykli wygodny jest przyrząd, który pozwala szybciej odnaleźć dokładnie ten sam punkt pomiarowy.
Zobacz przyrząd DRC do pomiaru SAG .
Nie ma jednej prawidłowej wartości SAG dla wszystkich motocykli
Popularne wartości krążące w internecie mogą być dobrym punktem orientacyjnym, ale wartość z instrukcji konkretnego modelu ma pierwszeństwo.
| Przykładowy motocykl | Static sag | Rider sag |
|---|---|---|
| KTM 300 EXC 2024 | 38 mm | 110 mm |
| KTM 300 SX 2026 | 35 mm | 105 mm |
To tylko przykład pokazujący, dlaczego nie wpisujemy jednej uniwersalnej wartości dla wszystkich konstrukcji. Własny motocykl ustawiaj według jego instrukcji.
Jak preload zmienia SAG?
| Zmiana | Efekt |
|---|---|
| Zwiększasz preload | tył motocykla stoi wyżej → wartość SAG maleje |
| Zmniejszasz preload | tył motocykla stoi niżej → wartość SAG rośnie |
Regulację wykonuj zgodnie z instrukcją amortyzatora. W części konstrukcji luzujesz śrubę blokującą pierścień, w innych masz kontrę albo regulator preloadu.
Używaj właściwego klucza do pierścienia. Uderzanie młotkiem i przypadkowym pobijakiem łatwo niszczy regulator oraz gwint amortyzatora.
Nie przeliczaj liczby obrotów pierścienia bezpośrednio na milimetry SAG. Skok gwintu określa zmianę preloadu sprężyny, natomiast faktyczna zmiana SAG zależy również od spring rate'u i geometrii zawieszenia. Po każdej zmianie po prostu zmierz SAG ponownie.
To zależy od procedury producenta. Niektóre instrukcje – np. KTM – podają konkretny static sag, który korygujesz preloadem, a następnie każą sprawdzić rider sag. Jeśli rider sag nadal nie jest zgodny ze specyfikacją, dobiera się inną sprężynę.
W praktyce tunerów spotkasz również procedurę odwrotną: ustawienie rider sag jako wartości głównej i wykorzystanie free/static sag jako kontroli, czy spring rate jest prawidłowy. Obie metody wykorzystują dokładnie te same pomiary – dla własnego motocykla trzymaj się procedury jego producenta.
SAG pomaga sprawdzić, czy spring rate jest prawidłowy
Jeśli odpowiedni rider sag można osiągnąć tylko przy skrajnie dużym albo małym preloadzie, warto sprawdzić również static sag i zakres dopuszczony przez producenta.
Jeśli nie wiesz jeszcze, jaki spring rate powinien mieć Twój motocykl, zobacz poradnik jak dobrać sprężynę zawieszenia do wagi ridera .
| Rider sag | Static / free sag | Co warto sprawdzić? |
|---|---|---|
| zgodny | zgodny | dobry punkt wyjścia – spring rate i preload pracują w odpowiednim zakresie |
| zgodny | za mały | sprężyna może być za miękka i wymagać zbyt dużego preloadu |
| zgodny | za duży | sprężyna może być za twarda i wymagać bardzo małego preloadu |
| wynik trudny do powtórzenia | wynik niestabilny | najpierw sprawdź technikę pomiaru, tarcie zawieszenia, łożyska wahacza/linkage i stan amortyzatora |
Jeżeli rider sag jest ustawiony prawidłowo, ale static sag nadal wyraźnie odbiega od wartości przewidzianej dla Twojego motocykla, problem może leżeć w spring rate, a nie w samej regulacji preloadu. Zobacz, jak dobrać sprężynę zawieszenia do wagi ridera i motocykla .
Nie próbuj zastępować niewłaściwej sprężyny preloadem
Preload służy do ustawienia pozycji pracy prawidłowo dobranej sprężyny. Jeżeli zakres regulacji kończy się, a SAG nadal się nie zgadza, problemem może być sam spring rate.
Co się dzieje, gdy rider sag jest za mały?
Za mała wartość rider sag oznacza, że tył motocykla stoi relatywnie wysoko.
W typowej geometrii motocykla podniesienie tyłu względem przodu zwiększa skłonność motocykla do szybszego skręcania, ale może jednocześnie zmniejszyć spokój i stabilność przy większych prędkościach.
Nie oznacza to jednak, że „mniejszy SAG jest lepszy do zakrętów”. Zbyt duża zmiana zaburza balans motocykla i może pogorszyć zachowanie zawieszenia na nierównościach.
Co się dzieje, gdy rider sag jest za duży?
Przy zbyt dużym rider sag tył motocykla stoi niżej. Zmienia to geometrię w stronę bardziej spokojnego prowadzenia i wolniejszej reakcji na zmianę kierunku.
Motocykl może być stabilniejszy na wprost, ale trudniej inicjować skręt i utrzymać wyraźne obciążenie oraz czucie przedniej opony.
Jeżeli przednie koło wypada z koleiny, SAG jest jedną z rzeczy do sprawdzenia – nie jedyną diagnozą. Znaczenie mają również opona, ciśnienie, wysokość lag, compression i rebound, ustawienie kierownicy oraz pozycja ridera.
SAG i wysokość lag wpływają na tę samą geometrię – ale regulujemy je osobno
Wysokość tyłu wynikająca z SAG wpływa na relację przodu i tyłu motocykla. Podobny efekt geometryczny można uzyskać zmianą wysokości widelca w półkach, ale nie są to zamienne regulatory.
Większe wysunięcie rur widelca ponad górną półkę obniża przód motocykla względem tyłu i zwykle przyspiesza reakcję na skręt.
Mniejsze wysunięcie rur podnosi przód względem tyłu i zwykle przesuwa charakterystykę w stronę większej stabilności.
Zakres regulacji zawsze sprawdzaj w instrukcji konkretnego motocykla. Nie wysuwaj lag poza pozycje dopuszczone przez producenta.
Najpierw ustaw bazę. Dopiero później eksperymentuj.
SAG jest częścią setupu motocykla, ale nie warto od razu odchodzić o kilkanaście milimetrów od specyfikacji producenta tylko dlatego, że zmienił się teren.
Zacznij od wartości bazowej. Pojeździj na znanym odcinku i dopiero wtedy testuj niewielkie zmiany.
Najważniejsza zasada podczas strojenia zawieszenia: zmieniaj jedną rzecz naraz i zapisuj ustawienia. Jeśli jednocześnie zmienisz SAG, wysokość lag, rebound i ciśnienie w oponie, nie będziesz wiedział, która zmiana naprawdę pomogła.
Dlaczego pomiar SAG czasem nie ma sensu?
SAG – 7 zasad, które warto zapamiętać
- Mierz pomiędzy zawsze tymi samymi, sztywnymi punktami.
- Rider mierzy się w wyposażeniu i z nogami na podnóżkach.
- Wartości docelowe bierz z instrukcji konkretnego motocykla.
- Większy preload zmniejsza SAG, mniejszy preload zwiększa SAG.
- Preload nie zastąpi sprężyny o niewłaściwym spring rate.
- Rider sag i static sag analizuj razem.
- Po każdej zmianie mierz ponownie i zmieniaj tylko jeden parametr naraz.
Prawidłowy SAG ustawia wysokość i balans motocykla, ale nie określa prędkości pracy zawieszenia. Kolejnym etapem setupu jest regulacja hydrauliki. Zobacz, jak ustawić rebound, compression, HSC i LSC .
Najczęstsze pytania o ustawienie SAG
Ile powinien wynosić SAG w crossie?
Nie ma jednej wartości dla wszystkich motocykli. Współczesne motocykle MX często pracują w okolicach 100–105 mm rider sag, ale właściwą wartość należy sprawdzić w instrukcji konkretnego modelu.
Ile SAG w enduro?
Wartości również zależą od modelu. Przykładowo KTM 300 EXC 2024 ma fabryczną wartość rider sag 110 mm i static sag 38 mm.
Czy zwiększenie preloadu zwiększa SAG?
Nie. Zwiększenie preloadu podnosi tył motocykla i zmniejsza wartość SAG. Zmniejszenie preloadu pozwala tyłowi opaść niżej i zwiększa SAG.
Czy preload utwardza sprężynę?
W liniowej sprężynie nie zmienia jej spring rate'u wyrażonego w N/mm. Zmienia wstępne ściśnięcie sprężyny i pozycję, w której zawieszenie pracuje.
Czy SAG mierzyć w pełnym stroju?
Rider sag tak. Rider powinien mieć na sobie wyposażenie odpowiadające rzeczywistemu obciążeniu podczas jazdy.
Co oznacza za mały static sag?
Jeżeli rider sag jest prawidłowy, ale static sag pozostaje poniżej zakresu zalecanego przez producenta, może to wskazywać na zbyt miękką sprężynę wymagającą nadmiernego preloadu.
Co oznacza za duży static sag?
Przy prawidłowym rider sag zbyt duży static sag może wskazywać, że sprężyna jest za twarda i wymaga bardzo małego preloadu.
Procedura i zależności opisane w poradniku bazują na instrukcjach producentów motocykli oraz materiałach technicznych specjalistów od zawieszeń. Wartości SAG podane jako przykłady dotyczą konkretnych modeli i nie są uniwersalną specyfikacją dla wszystkich motocykli. W przypadku własnego motocykla zawsze sprawdź jego aktualną instrukcję obsługi.
Gilbert Przybyłowski
Motocyklista off-road i zawodnik enduro oraz cross-country. Regularnie trenuje na motocyklach cross i enduro, gdzie ustawienie SAG, spring rate'u i balansu motocykla jest częścią przygotowania setupu do różnych warunków.
W poradnikach Bajamoto oddzielamy dane producentów od praktycznej interpretacji. Wartości modelowe podajemy na podstawie dokumentacji konkretnego motocykla, a indywidualnych ustawień ridera nie przedstawiamy jako uniwersalnych zasad.